Rouw is een emotioneel en fysiek ingrijpende ervaring die invloed heeft op bijna elk aspect van het dagelijks leven. Uit onderzoek blijkt dat stress en verdriet direct inwerken op onze eetlust en spijsvertering. Sommigen verliezen hun honger, terwijl anderen troost zoeken in eten.
Tijdens periodes van intens verdriet maakt het lichaam meer cortisol aan, een stresshormoon dat de eetlust kan onderdrukken of juist verhogen. Mensen die de neiging hebben om minder te eten tijdens rouw, ervaren vaak een vernauwde maag en misselijkheid door emotionele spanning. Anderen zoeken juist naar calorierijk voedsel om tijdelijke troost te vinden, waarbij suikers en vetten een dopamineboost kunnen geven – een kortstondig gelukseffect.
Voedingsspecialist en psycholoog Josefine helpt ons om meer inzicht te krijgen in deze complexe wisselwerking.
Er is een intense wisselwerking tussen emoties en eten/eetlust, verloopt dat anders bij rouw of intens verdriet dan bij andere emoties?
Josefine De Canck: De wisselwerking tussen eten en emoties is complex en kan op verschillende manieren worden begrepen. Mensen reageren verschillend op emoties, en eten speelt daarbij een belangrijke rol.
Emoties hebben een grote invloed op eetgedrag. Eten kan zowel een manier zijn om positieve als negatieve emoties te reguleren. Niet goed aangepaste manieren om met negatieve emoties om te gaan, worden gelinkt aan verstoord eetgedrag.
Eten of niet eten kan aanvoelen als een knuffel na een lange dag, en kan een gevoel van rust en veiligheid brengen. Eten (of net niet eten) is een - tijdelijk - functionele oplossing om met emoties en gedachten om te gaan. Bovendien is eten een van de eerste manieren om het zenuwstelsel te reguleren. Dit mechanisme kan al in de vroege kindertijd worden beïnvloed, omdat baby’s zich vaak afstemmen op de regulatie en het stressniveau van de moeder. Haperingen in eetgedrag, eetproblemen of eetstoornissen kunnen dan ook vaak wortelen in de vroege ontwikkeling en hechting.
Hoe uit die wisselwerking zich dan in de praktijk?
Josefine De Canck: Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door het verliezen van eetlust. Veel mensen in mijn praktijk ervaren verminderde eetlust bij intense emoties, zoals verdriet. Rouw, angst of vermoeidheid kunnen de fysieke behoefte om te eten onderdrukken, soms gepaard met misselijkheid.
Een andere mogelijkheid is overeten of emotioneel eten. Sommige mensen grijpen juist naar eten als een manier om met emoties om te gaan. Dit “troosteten” kan helpen om rust te vinden, emoties te verzachten of tijdelijk te verdoven, als afleiding van emotionele pijn.
Kan verdriet ook - ernstige - eetstoornissen veroorzaken?
Josefine De Canck: Dat is een complexe kwestie. Verdriet kan bijdragen aan een ingewikkelde relatie met eten, jezelf en je emoties. Hierdoor kun je in een vicieuze cirkel terechtkomen, waarin je veel kan afvallen of net bijkomen. En dan kan het moeilijk zijn om zonder hulp uit die neerwaartse spiraal te geraken. Verdriet op zichzelf is misschien niet de directe oorzaak van een eetstoornis, maar het kan wel een belangrijke factor zijn die bijdraagt aan de ontwikkeling ervan.
Kunnen rituelen of herinneringen, zoals bijvoorbeeld de favoriete maaltijd van een overledene een rol spelen?
Josefine De Canck: Rituelen, herinneringen en cultuur kunnen allemaal een rol spelen. In veel culturen speelt eten een rol in rouwrituelen. Bepaalde maaltijden of voedingsmiddelen worden geassocieerd met het herdenken en kunnen ook gevoelens van verbondenheid en steun bieden tijdens het rouwproces.)
Emoties zoals rouw hebben ook een lichamelijke impact. Zo zijn er hormonale veranderingen, zoals een verhoogd niveau cortisol - het stresshormoon. Ook die lichamelijke veranderingen kunnen een invloed hebben op de eetlust en hoe iemand tegen eten aankijkt. Bij langdurige rouw kan dit leiden tot gewichtsverlies of net gewichtstoename.
Eten kan zowel een manier zijn om verlies te verwerken als een lichamelijke uiting van rouw. Het kan een copingmechanisme zijn, maar ook leiden tot verlies van eetlust en energie. Het is belangrijk om deze veranderingen in de gaten te houden, omdat ze invloed kunnen hebben op het fysieke en emotionele herstelproces.
Zijn er voedingsstoffen of voedingsgewoontes die je moet proberen te vermijden bij verdriet?
Josefine De Canck: Ik denk dat vooral het totaalbeeld belangrijk is, niet het inzoomen op specifieke ingrediënten. Wanneer je intens verdriet ervaart, probeer dan te kijken naar je volledige levensstijl. Ook voldoende slapen, bijvoorbeeld, is belangrijk. Als je wil weten of je bepaalde voedingsgewoontes best verandert, ga dan naar een diëtist gespecialiseerd in eetproblemen, die luistert naar jouw eetpatroon en hoe dat verweven is met emoties. De ‘Vier G’s van Competent Eetgedrag kunnen daarbij een praktisch en nuttig houvast zijn.
Waar moet je op letten om (qua voeding) gezond te blijven tijdens een intens droevige periode of een periode van rouw?
Voeding en mentale veerkracht
Bepaalde voedingsstoffen kunnen een positieve invloed hebben op de psyche en rouwverwerking. Voedingsmiddelen rijk aan omega-3 (zoals vette vis en noten) helpen bij het reguleren van stemmingen. Magnesiumrijke voeding (zoals spinazie en pure chocolade) kan stress verlagen. Complexe koolhydraten (zoals volkoren producten) ondersteunen de aanmaak van serotonine, het ‘gelukshormoon’.
Regelmatig eten, gehydrateerd blijven en voedingsstoffen binnenkrijgen zijn essentieel om de mentale en lichamelijke veerkracht te ondersteunen. Een gezond eetpatroon kan helpen om zowel emotioneel als fysiek sterker door deze periode te komen.
De vier G’s van competent eetgedrag, zoals voedingspsycholoog Josefine de Canck ze ons meegeeft, bieden daarbij een concreet houvast.
GENIETEN:
Dat lijkt niet evident tijdens een periode van rouw, maar eten is niet alleen functioneel, maar ook iets om van te genieten. Probeer aandacht te geven aan gezelligheid en smaak.
GEVARIEERD:
Eet een breed scala aan voedingsmiddelen en zorg voor voldoende variatie in producten en gerechten.
GENOEG:
Luister naar je lichaam en eet op basis van honger en verzadiging.
GESTRUCTUREERD:
Plan je maaltijden en volg een regelmatig patroon, of je nu zelf kookt of niet. Tijdens een periode van verdriet of rouw kan hulp daarbij erg welkom zijn.